داهاتووی کورد و کوردستان لە دەستی منداڵانی ئەمڕۆمان دایە..

رەزا شـوان

لە کوردستان و لە هەندەراندا، زیاتر لە (٣٢) ملیۆن منداڵانی کورد هـەیە. کە دەکاتە لە (٤٠%)ی ژمـارەی کـورد لە جیهانـدا. منـداڵەکانـمان گـرنگـتریـن سامـان و سەرمـایە و ژێـرخانی نەتەوەییـمانـن. منـداڵەکانی ئەمـڕۆمان هـیوای داهـاتووی کورد و کوردستانن. سەرچاوەی دۆزینەوە و داهـێنانن. هـیچ گەل و نیشـتمانێک داهاتـوویان نییە، گەر رۆڵی گـرنگی منـداڵەکانیـان، بە هـەنـد وەرنەگـرن و پەراوێـز و فـەرامۆشـیان بـکەن. رستەی “داهـاتـووی کورد و کوردستان لە دەستی منـداڵانی ئەمـڕۆمـان دایـە” تەنیا دروشـمێک نیـیە، بەڵکـو بەرپـرسیارێتییەکی گـشتیی خـێزان و قـوتابخـانە و میـدیـا و راگـەیـانـدن و حکـومـەت و هـەمـوو خـەمـخـۆر و خـوازیـارێکی داهـاتـوویەکی دڵـخـواز و باشـترە بـۆ کـورد و کوردسـتان. ئەمـەش ئـەرکـێکی پیـرۆز و بەرپـرسیارێتی و کاری لە پـێـشینەی هەموومانە. بە هاوکاری و بە هەماهەنگـیمان دێتەدی. بۆ ئەوەی گەلـێکی یەکگرتوو و بەهـێزی کوردی و کوردستانـێکی ئاوەدانـتری دڵخـوازمـان بنیاتـبنێین، دەبێـت لە منداڵە چاوگەشەکانی ئەمڕۆمانەوە دەست پێبکەین. چونکە منداڵەکانمان هـیوای داهاتـوومانن. دەبێـت رۆحـی کـوردایـەتی و سـۆز و پـەرۆش و خـۆشـەویـستی و هـاوبەستەبـوون بـۆ کوردستانی نیشتمانی پیرۆز و شیرینمان، لە دڵە قـنجەکانی منداڵانی ئەمڕۆماندا بچێنین. دەبێـت لە خـێزانەکانەوە دەست پێبکەین. چونکە یەکەم قـوتابخانەی منـداڵان ماڵەوەیـە، یەکەم مامۆستایانیش دایکان و باوکانیانن. هەریەکە لە باخچەی منـداڵان و قـوتابخانەی بنـەڕەتی، کە دوو ناوەنـدی گـرنگی پەروردە و فـێرکـردنـن، درێـژە بە پەروەردەکـردنی منـداڵەکانـمان دەدەن، بە کوردایەتی و کوردستان پـەروەریی رایـان دەهـێـنن. بێگـومان منـداڵە چـاوگەشەکانی ئەمـڕۆمانـن، لە سبەیـنێـدا دەسەڵات دەگـرنەدەستـیان و هـەمـوو کاروبارێکی کوردستان بەڕێـوەدەبـەن. منـداڵەکانی ئەمـڕۆمانـن دەبنـە، شـۆڕە ژنـان و کەڵە پیاوان. دەبنە سەرکردە مەزنەکانی داهاتوومان و پارێزگاری لە کوردستان دەکەن.

لـەم روانـگەیەوە، بـۆمـان دەردەکـەوێـت، کە منـداڵانی ئەمـڕۆمـان، چـەنـد گـرنگـن بـۆ داهاتوومان، چ رۆڵێکی چارەنووسسازیان لە بنیاتنانی داهاتوویەکی گەشتر و باشتر بۆ کورد و کوردستان هەیە. ئـەم خونچـەگـوڵە جـوانانەی ئەمـڕۆمانـن، لە سبەینێـدا دەبنە گـوڵەباخی جـوان و گەش و بۆنخـۆش. ئەم نەمامانەی ئەمـڕۆمانـن، لە سبەینێدا دەبنە کەڵەداری بەردار و میـوەی خـۆش دەگرن. دەبنە هـەڵگـری ئـاڵای کوردستانێکی نـوێ.

(نێـلسۆن مانـدێلا) دەڵـێت:”منداڵەکانمان گەورەتـرین سەرمایەی ئێمەن. ئەو بناغەیەن کە داهاتوومان لەسەری دروست دەکەین. وەک نەتەوەیەک ئەوان دەبنە سەرکردەکانی وڵاتـەکەمـان”.

ساڵە سەرەتاییەکانی ژیانی منداڵان، بۆ گەشەکردنی زانستی و سۆزداری و کەسایەتییان زۆر گرنگە. توێـژینەوەکان دەریانخستوون، کە ئەو منداڵانەی لە ژینگەیەکی پاڵـپشت و هـانـدەردا پـەروەردە دەکـرێـن، ئەگـەری سـەرکـەوتـنـیان زیـاتـرە لـە قـوتـابـخـانە و لە دروستکـردنی پەیـوەنـدییـەکی بەهـێز و بەشـدارییەکی ئەرێـنی لە کـۆمـەڵگـادا دەکـەن.

گەر ژیاننامەی ناودارە کاریگەرەکانی جیهـان بخوێننەوە، لەوانە: ئەنیشتاین، مۆزارت، ئەدیسۆن، مانـدێـلا، گانـدی… هـتد. بۆتان دەردەکەوێـت، کە هـەموویان لە منـداڵـییەوە دەستیان پـێکـردووە. بە متـمانە بەخـۆبـوون و خـۆڕاگری و کـۆڵـنەدان پـێگەیـشتوون.

ڕۆڵی پەروەردە و فـێرکـردن:

ئەو داهـاتووە گەشـتر و شیاوتـرەی، کە بـۆ کورد و کوردستان دەمانەوێـت، لە رێگەی داڕشتنی پەیڕەو و پرۆگرامێکی پەروەردەیی و فـێرکردنی دروست و بەرنامەڕێژییەکی پـوخـت و مـۆدێـرن و نەخـشـەڕێـگا و پـلانـێکی ستراتـیـژی تـۆکـمەی نەتەوەیـیمان دا دێتـەدی. تا زیاتر و باشـتر، گرنگی بە پەروەردەکـردن و بە فـێرکـردن و بە راهـێنان و بە ئامادەکردنی منداڵەکانی ئەمڕۆمان بدەین. زیاتر گەشبین و دڵنیادەبین، لە هـێنانەدیی ئەو داهاتووە دڵخوازەمان بۆ کورد و کوردستان. چونکە پەروەردە کۆڵەکەیەکی بەهـێز و بنـەڕەتیـیە، بـۆ گەشـەکـردنی منـداڵان و بۆ هـەر تاکـێک و کۆمەڵگایەک. منداڵان لە رێـگەی پەروەردە و فـێربـوونەوە، نەک هـەر زانیـاری ئەکـادیـمی  بەدەسـت دەهـێـنن، بەڵکو تـوانـای بیـرکـردنەوەی رەخـنەگـرانە و داهـێنان و چـارەسەرکـرنی کـێـشەکانیان دەبێـت. مـتـمانە بەخـۆبـوونیان زیـاتـردەبێـت. تـوانـای بـڕیـاردانی دروسـتـیان دەبێـت.  

منداڵان تەنیا داهاتوو نیین، بەڵکو ئەمـڕۆشن. ئەو هەڵـبژاردنانەی ئەمـڕۆ لە چۆنیەتی کوالیتی پەروەردەکردنی منداڵەکانماندا دەیکەیـن، ئەو داهـاتووە لە قـاڵب دەدەن، کە لە سبەینێدا تێیدا دەژین. بۆیە هەرگیز نابێت رۆڵی پەروەردە و فـێرکردن بە کەم بزانرێـن. سبەیـنێیەکی شیاوتـر و خۆشـتر، لە سـایەی مـانـدووبـوونی ئەمـڕۆدا دروسـت دەبێـت.
کورد وتـەنی:” لە ئەمـڕۆدا چی بـچـێـنـیـن.. لە سبەیـنـێـدا ئـەوەی لـێـدەچــنـیـنەوە”.

بە پـلەی یەکەم، دایـکان و باوکـان و مامۆستایان، ئەرک و بەرپـرسیارێـتییەکی قورس و چارەنـووسسازیـان لە ئەسـتۆ دایـە. لە پەروەردەکـردن و فـێرکـردن و راهـێنان و لە ئامـادەکـردنی دروسـتی منـداڵان و قـوتـابیانی ئەمـڕۆمـان، بـۆ داهـاتـوویەکی خـوازراو.

دکتۆر (ئیزیک ویلیامز) دەڵـێت:”داهـاتـووی نەتەوەکەمان، لە جـانتـاکانی قـوتابخـانەی منـداڵەکانـمان دایە”. مەبەستی رۆڵی گرنگی مامۆستایانە لە پەروەردەکـردنی منـداڵان.
منداڵان لە رێی پەروەردە و فـێربوونەوە، لە جیهانی دەوروبەریان تێدەگەن و دەزانن “لە دیـوەخـانە چ باسـە”. یارمەتـییان دەدات بـۆ پـێـشخـستـنی تـوانا و بەهـرەکـانیان.

(مالکـۆم ئـێکـس) دەڵـێت”فـێرکـردن پاسـپۆرتی گەشترکـردنە بـۆ سبەینێ، سبەیـنێش هی ئەو کەسـانـەیە، کە ئەمـڕۆ خـۆیـان بـۆ ئامـادەدەکـەن”.

(ئەرسـتـۆ) ش دەڵـێـت:”رەگی پـەروەردە تـاڵە.. بـەڵام بەرەکـەی شـیریـنە”.

پەروەردەکـردن و ئامادەکردنی منـداڵانی ئەمـڕۆمـان، بـۆ رووبەرووبـوونەوەی ئـەو بەرۆکگیری و بەرهەڵستانەی کە دێنە رێیان، پێویـستە هـانیان بدەیـن کە متـمانەیان بەخـۆیان هـەبـێـت، بە تـوانا و بە ئیـرادەیـەکی بەهـێـزەوە، دۆخی ئـێستا بخەنە ژێـر پـرسـیارەوە. بـیـر لە داهـێـنان و لـە بـڕیـاردانی دروسـت بکـەنەوە، بە خـۆڕاگری و کوڵنەدان و گەشبینی و هـیواوە، هـەوڵی چارەسەرکردنی گرفـت و کێشەکانیان بدەن.
بەرپرسیارێتی بـڕیارەکانیان و کارەکانیان و تاقـیکردنەوەکانیان لە ئەستۆیان بگـرن.

جگە لـەوەش، بەرکەوتنی منـداڵان بە ئەزمـوون و دیـدگای جـۆراوجـۆر، ئاسۆکانیان فـراوانتر دەکات و هـانیان دەدات بۆ بیرکردنەوە لە دەرەوەی دەوروبەری نـزیکیان و گەڕان بەدوای هـونەر و زانست و وێـژە و کولـتوورە جیاوازەکاندا. هانیان دەدات بۆ کرانەوە و فـراوانکردنی ئاسۆی خەیاڵ و بیـرکردنەوەیان لە داهـێنان و گۆڕانکاریدا.

پەروەردەکردنی منـداڵانی ئەمـڕۆمان، بە هـاوسەنگی و هـاوسۆزی و دلـۆڤـانی و بە سۆز و رێز و خۆشەویستی و بە هاوکاری پێویستن بۆ ئەمڕۆ و بۆ داهاتوومان. ئەو منـداڵانەی لە ئەزمـوون و لە هەست و لە ئازارەکانی ئەوانی تر تێدەگەن و گرنگیان پێـدەدەن، ئەگـەری هـاوکاریکـردن و دروستکـردنی پـرد و پـێکەوە کـارکـردنیان بـۆ چارەسەری کێشەکانیان زیاترە. دەبنە مایەی بەختەوەری بـۆ داهـاتـووی کوردستان.

لە کۆتاییدا دەڵـێم، منداڵانی ئەمـڕۆمان پێشەنگ و سەرکردەکانی سبەینێمانـن. ئەرکی پێویستی هەموومانە کە بۆ داهاتوویەکی باشتر رایان بهـێنین و ئامادەیان بکەیـن. لە رێگەی پەروەردەیەکی مۆدێرنی کوالیتی دروست، پەرەپێدانی: کارامەیی کۆمەڵایەتی، سـۆزداری، دەرفەتی یەکسانی، بەکارهـێنانی بەرپرسیارانەی تەکنەلۆژیا، دابینکـردنی مافـەکانیان و پێـداویستییەکان، بۆ گەشەکردنی خولیا و بـەهـرە و ئارەزووەکانیان. کە
لە تـوخـمە سەرەکـییەکانی هـێـنانەدیی ئەو داهـاتـووە خـوازراوەمـانـن. وەبەرهـێنانی منداڵانی هاوسەنگ، نەک تەنها یارمەتیان دەدەین بۆ گەیشتن بە خەونەکانیان، بەڵکو هـۆکارن بـۆ بـنیاتنانی جیهـانـێکی باشـتر و دادپـەروەرتـر و ئاشـتی تر، بـۆ نەوەکانی داهـاتـوومـان. هـەر منـداڵـێک لە ئەمـڕۆدا بەهـێز بکـرێـت، هـەنگاوێکە بۆ پـێـشەوە.

پێویـستە بـڕوامان بـەم راستییە هـەبێـت، کە پـرۆسەی گـۆڕانکاری و چـاکـسازی، لە پەروەردەکـردنی منـداڵانی ئەمـڕۆمانەوە دەست پێـدەکات. لە ئامـادەکـردنی قـوتابیانی قـوتابخانەی بنەڕەتـییەوە دەست پێدەکات. لە رێگەی داڕشتنی پەیـڕە و پـروگرامێکی مـودێـرن و شـێوازە نوێیەکانی وانەوتـنەوە و فـێرکـردنەوە. بێگـومان تەکـنەلـۆژیاش رۆڵێکی گرنگی لە ئاسانیکردن و پێـشخستنی پەروەردکـردنی منداڵانی ئەمڕۆدا هەیە.  

دوبـەی: ٢٠٢٦