چالاکوان و نووسەری کورد لە لوبنان خاتوو حەنان عـوسمان..

رەزا شـوان
حەنـان ئەحـمەد عـوسمان، چالاکـوانێکی فـێـمـینـیستی ناسراو و نـووسەریکی کـوردە. لە شـاری بەیـروت ـ پایتـەخـتی لـوبنـان لەدایـک بـووە. لـە زانـکـۆی بەیـروت، بەشی ویـژەی ئـینگـلـیزیی تەواوکـردووە. چەنـد ساڵـێک مامـۆسـتا بـووە، وانـەی ئـینگـلیزی وتووەتەوە. وەک وەرگـێڕێک لە ئینگـلیزییەوە کاری کـردووە. نووسـەرە و پەرتـووکی چاپکـراوی هـەیە. حەنـان لەبەر ئـەوەی لە لـوبنان رێـیان نەداوە قـوتـابخانەی کـوردی بکرێتـەوە، حەنان بە زمانی عـەرەبی دەنووسێـت. بە دیالێکتی کرمانجی بە کوردییەکی پەتی قـسەدەکـات. هـیواخـوازە کـە لە داهـاتـوودا بتـوانێـت بە کـوردی بنـووسێـت.

حەنـان عـوسـمانی چـالاکـوان:

حەنان عـوسمان دامەزرێنەر و سەرۆکی (کۆمەڵەی نەورۆزی کۆمەڵایەتی و کولتووری کوردی) یە. کە لە ساڵی (٢٠١٤) دا، لە لـوبنان دامەزرا. ئەنـدامی ئەنجـوومەنی ژنانی لـوبنـانە، ئەنـدامـێکی داکـۆکـیکارە لە مـافـەکـانی ژنـان لـە لـوبـنان. رۆڵـێکی بەرچـاوی لە داکـۆکـیکـردن و لە ناسانـدنی دۆزی کـورد و لە مـافـەکانی کـورد لە لـوبنانـدا هـەیە.

کـۆمەڵەی نەورۆزی کـۆمەڵایەتی و کـولـتووری کـوردی. کە گـرنگی بە کورد لە لـوبنان دەدات، هەمـوو ساڵێک ئاهەنگی جەژنی نـەورۆز لە لـوبنان دەگـێڕن. چەنـدین ئاهـەنگ و سیـمینار و وۆرکـشۆپی رۆشنبیرییان لە لـوبنـان پـێشکەش کـردوون. چەنـد خولـێکی فـیرکردنی زمـانی کوردییان کـردووەتەوە. ئامـانجی ئـەم کـۆمەڵەیە دروستکـردنی پـردی پەیـوەنـدییە لە نێـوان پـێکهـاتە جـیاوازەکانی لـوبنان لەوانە، کورد، عـەرەب، ئەرمەنی، سـریانی. تا ئێستاش چەند وۆرکـشۆپێکی هـۆشیاری و پەروەردەیی و رۆشنبیرییان، بۆ ژنـان لە هەمـوو چـین و تـوێـژە کـۆمەڵایـەتییەکان کـردوونەتەوە.

حەنـان تەمەنێکی پـڕاوپـڕ لە خەبـاتی هـەیە، ژیانی خـۆی بۆ خـزمەتی کورد کوردستان تەرخـان کـردووە. تێکـۆشـەرێکی ئـازا و سەرسـەخـت و چـاونەتـرس و قـسە لـەڕووە.
حەنان عـوسمان، لە ساڵی (٢٠١٨) دا، کانـدیدی کورد بـوو لە بەیـروت بۆ پەرلەمـانی لـوبنان. لە لـیستی (دەنگی گـەل) خـۆی بـۆ پەرلەمانی لـوبنان کانـدیـد کـرد. بـۆ ئەوەی نـوێنەرایەتی کورد بکات لە لـوبنان. یەکـەم ژن و یەکەم کوردە کە خـۆی بـۆ پەرلەمان لە لوبنان کانـدید کردووبێـت. دەنگی گەل بـزووتنەوەیەکی کـۆمەڵگەی مەدەنـییە، دژی دەسەڵات و گەنـدەڵی و جیاکاری و سـتەمکارییە. مەبەستی گـۆڕانکاری و نەهـێـشتنی تایـفەگـەریی سـیاسی (مەسیحی، شـیعـە، سـوننە) و گەنـدەڵی و باشـترکـردنی پـێگەی ژنـان و دەسـتەبـەرکـردنی مافەکانیانە. کانـدیـدی ئەرمەنییەکان بە (٦) هـەزار دەنـگ بـوو بە ئەنـدام پەرلەمـان. بەڵام لە بەیـروت (١٥) هـەزار دەنگـدەری کورد هەبـوون. زۆریان دەنگـیان نەدا. گەر دەنگـیان بـدایە بێگومان حەنان عـوسمان سەردەکەوت و دەبـوو بە یەکـەم پەرلەمانـتاری کـورد لە لـوبنـان. لـە لـوبنـانـدا کـورسی کـۆتـاش بـۆ کەمـایـەتییە نەتەوەییـەکان نـییە.

حەنان تائێستا وەک ژنە چـالاکـوانێکی گەنجی کورد، لە چەنـدین کـۆنگـرە و سـیمینار
لە لـوبنان و لە رۆژئـاوای کوردسـتان و لە ئـوردونـدا بەشـداریی کـردووە، داکـۆکـیی
لە مافـەکانی ژنـان کـردووە و دژی تـونـدوتیـژی دەرهـەق بە ژنان قـسـەی کردووە و رەخـنەی گـرتـووە راپـۆرتی پـێـشکەش کـردووە.

بـوونی کورد لە لـوبنادا بـۆ پـێـش زایـن دەگـەڕێتەوە، بـۆ سەردەمی ئـیمـپراتـۆرییەتی مـیتانی کوردی (١٦٠٠ ـ ١٢٦٠) پێـش زاینی. بەڵام لە راستیدا بوونی میتانییەکان لەم ناوچەیەدا بۆ سێ هەزار ساڵ پێش زاینی دەگەڕێتەوە. ئەو خاکەی ئێستا ناوی سـوریای عـەرەبی و لـوبنان و تورکیایە، بەشێک بـوون لە نیشتمانی میتانییەکانی باپیرانی کورد. بەشێکـیش لە کوردانی لوبنان، بۆ سەردەمی دەوڵەتی ئەیـوبی دەگەڕێنەوە، کە سوڵـان سـەڵاحەدیـن ئەیـوبی (١١٣٧ـ ١١٩٣) دایـمەزرانـد. سـوریا و لـوبنـان و فـەلـەسـتـین لەژێـر دەسـەڵاتی ئەیـوبـییەکانـدا بـوون. کەواتە کـوررد لە سوریا و لە لـوبنان، پـێـش بوونی عـەرەب لەم شوێنانەدا بـووە. عـەرەبەکان بە ناوی فـتوحاتی ئیسلامییەوە، ئەو شـوێـنانەیان داگـیرکـرد. کەچـی لە ئـێـستادا ماڵـیان لە خـاوەن مـاڵ حـەرام کـردوون و کـورد بە بـێگانە ناودەبەن!؟ (نـووسەر: رەزا شـوان).

حەنان عـوسمان دەڵێت:”تا ئێستا کورد لە لوبناندا هـیچ مافـێکیان نییە. وەک هاوڵاتیی پـلە دوو رەفـتاریـان لەگـەڵـدا دەکـەن. دەوڵـەتی لـوبنـان کـوردی پـشـتگـوێ خـستـووە، بە بەشێک لەتایـفەی سوننە دەیانزانێت”. حەنان عوسمان درێژە بە قسەکانی دەدات و دەڵـێت:”پێـویـستە گـەلی کورد، وەک نەتەوەیـەکی جیـاواز و خـاوەن داب و نەریـتی و تایبـەتـمەنـدیی ناوازەی خـۆی سەیـربکـرێـت. مـن کار بـۆ پەرەپـێـدانی زمـانی کـوردی و دامـەزرانـدنی قـوتـابخـانە و ناوەنـدی رۆشـنبـیری و کـۆمـەڵایـەتی دەکـەم”.

حەنـان عـوسمان، ئەنـدامی هـەمـاهـەنگی کـۆنـفـرانسی ستار بـوو، کە بـۆ دیالـۆگ و پتـەوکـردنی پەیـوەنـدییـەکـانی نێـوان کـورد و عـەرەب، لە (٢٢/ ژانـوێ/ ٢٠٢٢) لە عەمانی پایتەختی ئوردن بەڕێوەچوو، حەنان وتارێکی لەم کۆنفانسەدا پێشکەش کرد. دوای لە ژنانی جیهـان کـرد، کە لە دژی تـونـدوتیـژی بەرامبەر بە ژنـان یەکبکـرن.

حەنـان عـوسـمان:” یەکـێک لە ئاستەنگە هەرە بەرچاوەکـانی بەردەم گەلی کورد، بە درێژایی مێژووی دوور و درێژی، خۆڕاگری و ڕاپەڕینە جەماوەرییەکانیان، نەبوونی یەکـڕیـزی نەتەوەیی بـووە،. دوژمنـانی کورد ڕۆڵـێکی سەرەکـییان هەبـوو لە چانـدنی ناتەبایی و دووبەرەکی لە نێـوان گەلی کورد و پارتە سیاسییەکانیدا، ڕێگریان لێکـردن لە گەیـشتن بە هـیچ دیـدگایەکی هاوبەش یان ئامانجێکی سیاسی هاوبەش کە خـزمەت
بە یەکگرتـوویی کورد بکات”. دەشڵـێت:” هەمـوو کوردێکی بەڕێـز و نیشتمانپەروەر
کە خەمی بەرژەوەندیی گەلەکەی و خاکەکەی بێت، هەمـوو جۆرەکانی ملمـلانێی کورد
و کورد، ڕەتـدەکاتەوە و داوای گـفـتـوگـۆ دەکات، بـۆ چارەسـەرکـردنی ناکـۆکـییەکان. پێویـستە دەرفەتەکان بـۆ دۆزی کورد، لە قـۆناغی مـێژوویی ئێـستادا بقـۆزرێـنەوە”.

حەنان ئاواتەخوازی یەکگرتنی کـوردە. خوازیارە کە کوردیـش وەک نەتەوەکانی تر، ببێت بە خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خـۆی. ئەوەی بۆ ئەوان رەوایە، بۆ کوردیش رەوایـە. رەخـنەش لەو تـێڕوانینە تەسکانە دەگـرێـت، کە هەنـدێک لە گروپەکان کە سەبـارەت بە پـرسی کورد هـەیـانە. چ لەلایـەن کـۆمەڵـێک ناسیۆنالـیستی عـەرەبی شۆڤـێنی یان هەنـدێک لە ناسیۆنالـیستی عەرەبی تونـدڕەوەوە هەیانە. وەک ئەوەی کورد بیەوێـت جیهانی عـەرەبی پارچەپارچە بکات. یان ئەوەی لە ئێستا دابەشبووە دابەشی بکات. ئەمە بۆچوون و تێگەیشتنێکی نادروست و هەڵەیە لە پـرسی کورد.

حەنـان عـوسـمانی نـووسـەر و رۆژنامەنـووس:

حەنان ماوەیەکی زۆرە لە دونیای نووسیندا، بە زمانی عەرەبی لەسەر پرسە سیاسی و کـۆمەڵایەتییەکان دەنـووسێت، بە تایبەتیش ئەوانەی پەیـوەنـدیـیان بـە ژنـانەوە هـەیە. لە ئێستادا لە رۆژنـامەی (رونـاهی) دەنـووسێـت. بە دەیـان نووسینی بڵاوکردووەتەوە.

حەنان عـوسمان یەکـەم پەرتـووکی وێـژەیی خۆی نـووسـیوە، کـە رۆمـانێکە بە نـاوی (خـنسـاء کـردسـتان: خەنـسای کوردسـتان) ئـەم پەرتـووکە (٢١٦) لاپـەڕەیـە. چـاپی یەکەمی لە رۆژئـاوای کوردستان، لەلایەن دەزگای شلـێرەوە بـۆ چاپ و بڵاوکـردنەوە چاپکرا و بڵاوکراوتەوە. حەنان نیازی وایە چاپی دووەمی لە قـاهـیرە لە میسر بکات.

حەنـان لـەم پەرتـووکەیـدا، تـیـشک دەخـاتە سـەر یەکـێک لە بەرزتـریـن نمـوونەکانی دایکانی خەباتگـێڕی کوردە، کە “دایکە نـوفـە” یە، کە چوار کوڕی لاوی گیانەخشی، گـیانی خـۆیـان بە کوردستان بەخـشی. بەڵام دایـکە نـوفـە، وەک چـیایەکی سـەخـت و گـەردن کەش وەستا، لەسەر رێبـازی کوڕەکانی بە ئیـرادەیەکی بەهـێـز و خـۆڕاگـری سووربوونەوە، درێژەی بە خەباتی دا. بوو بە سیمـبوولی ژنانی ئـازادی و خۆڕاگـر.

حەنـان عـوسمان دەڵـێت:”خەنـسای کوردستان” گـوزارشت لە تەنها دایکـێک ناکات، بەڵکو بریتییە لە هەموو دایکێکی کوردی تێکۆشەر. کە کوڕەکانیان وەک گیانبەخـش گیانیان بە پرسی گەلەکەیان دەبەخـشن. لە کوردستاندا بە سەدان بەڵکو بە هـەزاران خەنـسای گەورەمـان هـەیە”. چـیرۆکی خەباتی دایکـێک، بوو بە ئایکـۆنی گەلەکەی. خۆڕاگـری و ئیـلهـام و شانـازی و شکـۆداری بە گـەلەکەی، گەلی کورد دەبەخـشێت.

حەنان لە بارەی (خەنسای کوردستان) ەوە دەڵـێت:”ئەم پەرتووکە، یەکەم بەرهـەمی تـەواوەتی مـنە، هـەسـتم کـرد کـە چـیرۆکی دایـە نـوفـە، شایەنی دۆکـیۆمـێـنتکـردنە،
بۆ ئەوەی لەبـیر نەکرێـت و بۆ ئـەوەی دەنـگـێکی مـێـیـنەی خـەبـات، لە یـادەوەریی گەلـەکەمـدا بگـێڕدرێـتـەوە”.

حەنـان دەڵـێت:” ئـەم پەرتـووکـە کـۆتـایی گەشـتەکە نـیـیە.. بەڵکـو سـەرتـایـەکە”.
(*) بـۆ ئەم نووسینە، سوودم لە چەندین سایتی عـەرەبی و ئینگـلیزی وەرگرتووە.