لەپشدەر لەیادی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی ژناندا بــەهاری نابینا دەكوژرێت!

ژیــــان عەزیز : لە ڕۆژی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان 25/11/2011 لەژێر ناوی شەرەفدا، كچێكی نابینای تەمەن 24 ساڵ بەدەستی براكەی دەخنكێندرێت. بەهار حسن، كەدانیشتووی یەكێك لەگوندەكانی ناحیەی سەنگەسەرە، لەگەڵئەوەشدا كەنا بینابووە, خزمەتی داپیرە پیرەكەی كردووە‌و زۆربەی كارەكانی ناوماڵەوەی ئەنجامداوە.

بەهاریش ئاواتی ئەوەبووە وەكو هەر كچێكی تر ژیانی هاوسەری پێك بهێنێت‌و لەژێر سایەی ژیانی هاوسەرێتیدا بەختەوەری بەدەستبهێنێت، بەڵام كاتێك براكەی هەستدەكات پەیوەندیی لەگەڵ كەسێكدا هەیە, دەیخنكێنێت‌و ئاواتەكانی دەخاتە ناوگۆڕەوە، بەم كردارە نامرۆڤایەتییەش بەپێی ئەوكولتور‌و یاساور ِێسا كۆمەڵایەتییەی ناوچەیەكی وەكو سەنگەسەری تێدا دەژیەت, شەرەفی پیاوەتی بەكوشتنی مرۆڤێكی نابینا پارێزرا!

بەهار قوربانیی كۆمەڵگایەكی پیاوسالارە, كە شەرەف تیایدا بووە بەنۆرمێك بۆكۆمەڵگا، پێوەرێك بۆ زیندانیكردن‌و كوشتنی ژن، لەگەڵئەوەی ژن بەردەوام ڕووبەڕووی توندوتیژی جەستەیی‌و دەروونی دەبێتەوە‌و دەگاتە حاڵەتێك دڵڕەقی وەكو كوشتن یان خۆكوشتن، ئەگەر بەبێ ئومێدیش بێت ژن لەپێناو ژیاندا گەلێك داب‌و نەریت‌و بۆچوونی نادروست‌و دواكەوتووانە كەكراون بەتەوق‌و لەگەردنیدا دانراون، تێكشكاندووەو كۆتاییەكەشی هەر ئەوەبووە كەهەمیشە بووەتە قوربانی.

لەكۆمەڵگەی پیاوسالاری كوردیدا ژن نەك تەنها هەر دەچەوسێنرێتەوە‌و توندوتیژی دەروونی‌و جەستەیی بەرامبەر دەكرێت, بەڵكو تا ئەمڕۆ بوون‌و ژیانی بەشێوەیەك بەستراوەتەوە بەشەرەف‌و كەسایەتییەكی كۆمەڵایەتی بێكەم‌و كوڕی بۆپیاو كەكردنەوە‌و دابڕان لەگەڵ ئەم كولتورەدا نەبووەتە خەونێك لەتوانادا هەبێت پراكتیزە بكرێت.

لەژێر ناوی شەرەفدا هەموو شتێك ئەنجامدەدرێت: هەڵسوكەوت, قسەكردن, كردار‌و ڕەفتار‌و بیركردنەوە‌و هەموو شتێكی ژن بەستراوە بەشەرەفەوە، هەموو ئەوانەش وایكردووە ژن لەدەرەوەی ئەم چوارچێوەیەدا شەرەفی پیاو لەباردەبات، لە دیوی ناوەوەی چوارچێوەكەشدا شەرەف خەڵاتێكە پیاو بەدڵڕەقی‌و كوشتنی ژن بەدەستكەوتی دادەنێت.

ئەمەش دەمانگێڕێتەوە بۆسەردەمی “قەدیس پواس” لە ئەوروپا كەگڵۆڵەی ژن بەجارێ كەوتبووە لێژی‌و نەریت‌و تەقلیدییەكی زاڵمانە كەدەگوترا ( ئافرەت لە پێناوی پیاودا خوڵقاوە).

زۆرجار دەبیستین‌و دەبینین لەم كۆمەڵگا پیاوسالارییەی ئێمەدا كاتێك كچێك خۆشەویستی دەكات, جگە لەوەی وەكو عەیبە سەیر دەكرێ لەهەمانكاتدا ڕووبەڕووی جۆرەها سوكایەتی‌و توندوتیژی ‌و هەتا كوشتن یان خۆكوشتن دەبێتەوە بەئاشكرابوونی پەیوەندییەكەی.

دەرئەنجامی ئەم كولتورە كۆمەڵایەتیە بۆژنی كورد جگە لەتوندوتیدژی‌و دڵڕەقی‌و كوشتن‌و خۆكوشتن, كارەساتی تریشی لێكەوتۆتەوە وەك دەربەدەری‌و تەنیایی‌و بێدەرەتانی كەبۆ حەوانەوەی لەقوژبنێكی ئەم دونیایە‌و دەستكەوتنی پاروەنانێك دووچاری سوكایەتی جەستەیی (لەشفرۆشی) بووەتەوە.

ئەم حاڵەتەش وایكردوە هەمیشە ئاوات بەمەرگ بخوازێ‌و بۆرزگاربوون لەژیانی تاڵ‌و سوكایەتی‌و ئازار‌و دەربەدەری‌و تەنیایی، دێرێكی شیعری هەیە كەدەڵێت:”منی مرۆڤ هەزارەها دەقە‌و سەعات، لەپرێكدا وەرس دەبم، بەندی دەكەم ..دەمرم “، كە ئەمەش ئەو پرسیارەیە لەجەوهەری ژیان‌و ئەو چركە ساتانەی مرۆڤ نغرۆی خەمو نیگەرانی دەكەن، یان دەتوانیین بڵێین هەوڵێكە بۆ نوسینەوەی ڕۆژمێری ژنێكی تەنها لەپاڵ ئازارەكانیدا.

بەڵام بە پێچەوانەوە كاتێك كوڕێك كچێكی خۆشبووێت، هەمیشە بە شانازییەوە باسیدەكات‌و دایك‌و باوكی وەكو خەڵاتێك سەیریدەكەن، بەڵام لە هەمووی ناشیرینتر ئەوەیە لەم كۆمەڵگە پیاوسالارەدا كەهیچ ویژدانێك قبوڵی ناكات‌و ناشیرینترین ڕەفتار‌و گەورەترین تاوان، خنكاندنی نابینایەكە، كەبەچاوە نابیناكانی‌و دەروونە میهرەبانەكەی لەچاوەڕوانی ژیانێكی بەختەوەردا بوو.

بۆیە جێی هەڵوێستەلەسەركردنە كوشتنی نابینایەك لەپێناو شەرەفێك كەپیاو خۆی بەخاوەنی دەزانێ، پێویستە رێكخراو‌و دەزگاكانی تایبەت بەئافرەتان‌و هەموو لایەك بێنێتە دەنگ‌و نەهێڵرێت چیتر ئەو شەرەفە وەكو كۆدێك بۆكۆیلەكردنی ژن بەكاربهێنرێت‌و نەبێتە ئەو شمشێرە خوێناوییەی جەستەی ژنی پێ لەتلەت دەكرێت.

لەكۆمەڵگەی كوردیدا كەتاسەر ئێسقان كۆمەڵگەی پیاوە, سەرلەبەری دیاردەكان پێویستییان بەپێناسەكرنەوە‌و كاركردنی نوێ هەیە، كەئەمەش هەوڵێكە لەگەڵ ئەوەی ڕەوایەتی خۆی هەیە, یەكجار دژوارە بۆگۆرینی پەیوەندییە كۆمەلایەتییەكان. ئەمە ئەركی ڕوناكبیران، زانكۆ‌و دەزگا زانستییەكان، سیستەمی پەروەردە، یاساكان (یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی لەهەرێمی كوردستان)ە, هەروەها ژن خۆی ئەگەر كارا نەبێت لەم پێناسەكردنەوەیەدا، ئەوا دووبارە پێناسەكان هیچ مانایەكیان بۆ نامێنێت.
كلتوری كوردی كەكلتورێكی پیاوسالاریە‌و, ژن تیایدا قوربانییە، سەر لەنوێ بونیاتنانەوەی كلتور بەدەستی ژن‌و پیاوی روناكبیر‌و پێشكەوتووخوازانە. تا ژنیش ناسنامەی مرۆڤانەی خۆی بەدەست نەهێنێت كۆمەڵگە ناتوانێ‌ خۆی تازە بكاتەوە