دارا خونچە
ئەوانەی لە نێو بازنە یان سێگۆشە قەتیس دەبن وە هۆی هەبوون یان نەبوونی چەق پەڕپووت دەبن و هەرگیز گۆڕان ناناسن!
گٶڕان لە هەر تشتەکدا پاش رەوتەکی تۆکمە و چەپکە رێکارەکی هاوتا و هاوتەریب بەرجەستە دەبی و وەک وەرگۆڕانەک دەچەسپێ کە هەم کارلێکی دەرەکیی گەرەکە کە رەنگ لەسەر نێوەرۆک دەداتەوە هەم دەمەکی دیارکراو و جێیەکی لەباری گەرەکە، هەڵبەتە هێندەک جار و لە هێندەک بار ئەو رێسا و رێوشوێنە لە هەر گۆڕانەک جێبەجێ نابی یان نیمچە جێبەجێ دەبی.
ئەگەر تەماشای گۆڕانی تشتە زیندییەکان بکەین دەبینین جوایەزە لە ئی تشتە نازیندییەکان.. وە گوزارشتەکی راستەوخۆتر گۆڕانی مرۆڤ جودایە لە ئی بەردەک یان دارەک یان کەش و ژینگەی سروشتی ناوچەیەک. دوان لە گۆڕانی ”نازیندییەکان” و ”گیاندارە رووەکیی و ئاژەڵیییەکان” جێی نیاز نییە لێرەدا – ئەگەر ژینگەپارێزان و کەسکەکان و رووەکخۆران سەرچیغ لێم تێنەگەن – چون ئەو گۆڕانە لە دەرێی خواست و توانستەکانی مرۆڤە مەگەر ئەوە نەبی کە سەردەمانەکی لەمێژ نییە هێندەک جار مرۆڤە دەسەڵاتدارە ستەمگەرە بێ هەست و سۆزەکان لە رێی داگیرکردنی زانستەوە لە پێناو بەرژەوەندییە خودپەرستییەکانیان مرۆڤ و ئاژەڵ و کەشوهەوا و دار و بەرد قرچوبڕ دەکەن و سەرەنجام هێندەک گۆڕانی نەرێنیی وەسەر ژینگەدا دەهینن.
گۆڕانی مرۆڤەکانی کۆمەڵەک جودایە لە ئی مرۆڤەکانی کۆمەڵەکی دیکە.. وەک نموونە؛ وە هۆی بندەستەیی کورد لە رووی نەتەوەیی و نیشتیمانیی گۆڕانی کەسەکی کورد زۆر جودایە لە کەسەکی ئەو میللەتانەی کە ئەو کێشەیان نییە – رەنگە یەکسانییخوازە رووکەشەکان ئەوە هەرس نەکەن -. ئەوەی پێاندەگۆتن ”جاش” – دەگەڵ رێز و خۆشەویستییم لۆ گێدرێژ – لەوان دەمان کەسانی نەرێنێ بوون و ئێستاش هەر ئەو کەسانە لە پاش راپەڕینی ١٩٩١ شەڕ لەسەر ئاڵای کوردستان دەکەن و هەر ناڕازیی و رەخنەگرەک وە دەستی دەرەکیی یان سەرلێشوا و بێ رەوشت و گومڕا دەزانن و خۆشیان پاسەوانی بەر دەرکی چەند بنەماڵەیەکی وەک بارزانی و (تالەبانی – بلە) و ئیسلامییە تاریکبینەکانن.. لە هەردوو دەمدا هیچ گۆڕانەکیان وەسەردا نەهاتیە و هەر کەسانەکی بەلەنگاز و هاڕدرای نێو کۆمەڵن.. سبەینێش ئەگەر دەسەڵاتەکی یەکسانییخواز دابمەزرێ ئەوە دیسان دەمامکەکی دیکە دەپۆشن.
لەبەرئەوەی پێشێلکردنی مافە نەتەوەیی و نیشتیمانییەکان تێکڕای چین و توێژەکانی کۆمەڵ – هەر لە بێکار و بێبەشەکانەوەڕا تا دەگاتە سەرمایەدارە هەرە زلەکان – پێیەوە دەناڵێنن.. هەموو ئەوانەی دەبنە بەرهەلستکار – بێجگە لە کەمایەتییەکی کەم کە دەر و دەروونیان گۆڕانی وەسەردا دێ و دەبنە بەرهەڵستکاری راستەقینە – ناچار دەبن تەنێ لە رووکەشدا خۆیان وەها پێشان بدەن کە دڵسۆزن و لە پێناو راستییەکان و ئامانجەکانی میللەتەکەیان تێدکۆشن.. وەبیرم دێ ئەو دەمانەی پێشمەرگە بووم (١٩٨٥ – ١٩٩٢) و ملی خۆمان لە چەقوو دەسووی زۆر پێشمەرگە هەبوون دەیانگۆت: ”بەس کوردستان رزگار ببی هیچی دیکەمان ناوێ.. لۆ خۆمان لە فەرمانگەیەک یان لە شەقامەکان دەبینە گێسک لێدەر”! کەچی پاش ئەوەی کوردستان نیمچە رزگارییەکی وەخۆیەوە دیت ئەوانە هەموویان بوونە گەورەترین بەرپرسی گەندەڵکار و ئێستا ئەگەر هەموو کوردستانیان وەسەر دابڕووخێنی ئامادە نین دەستبەرداری پێگەکانیان ببن!
لە هەمووی ئەستەمتر گۆڕانی جیهانبینییە کە فرە ناڕۆن و تەمومژاوییە.. جیهانبینیی – هزریی و فەلسەفیی -ی هەر کەسەک جێی گومانە.. چون زۆربەی دەمەکان مرۆڤەکان – بێجگە لە شۆڕشگێڕە توندڕەوەکان – لە نێو دەسەڵاتە ستەمگەرەکان ناچار دەکرێن لە پێناو مانەوە و بژێوی ژیان وە شێوەیەکی رووکەش جیهانبینیی خۆیان بخەنەڕوو و لە ناخەوەش سەر وە جیهانبینییەکی دیکە بن جا وە پێی رەوشەکان و توانستەکانیان نەڕێنییەکە دەخەنەڕوو و ئەرێنییەکە لە هندوڕیان کپ دەکەن هەروا وە پێچەوانەشەوە.
لە کنە من عەنتیکە نییە کەسەکی یەکسانییخوازی فرە توندڕەو لە کتوپڕەک خۆی وەها نیشان بدا گۆڕایە و لە دەستپێکی قسان وە قسە پڕوپووچەکانی عیسا.. ئەفلاتوون.. محەمەد.. زەردەشت.. گاندی.. نیچە.. فۆکۆ.. ژیژک و… هتد دەستپێبکا.. سبەینێش کە بارودۆخەکە دەگۆڕێ دیسان پێچەوانەی بکاتەوە.. چونکێ ئەز دەزانم هیچ چارەیەک نییە و ئەو ڤایرۆسە پیسانەی نێو کۆمەڵ هەر دەبی مشەخۆر بن.. هەڵبەتە تێکڕای قورسایی داروپەردووی شەمەندەفەرەکی گەورە و گران تەنێ لەسەر رەورەوەکانیەتی.. واتە ”ئاکار و بەها و رێکارەکان” یان ”لۆژیک”ی تێکۆشان هەر ئەوەیە لە نێو هەر شەپۆڵەکی هزریی و فەلسەفیی کەسانەکی زۆر کەم خاوەن جیهانبینیین کە لە کاتی نوشست و شکستان هەر خۆیان دەمینێنەوە و خۆڕاگرانە پێداگیریی دەکەن و لە کاتی سەرکەتن و چەسپانیش تەنێ ئەوان بزر دەبن و یەک سوپای گەورە و بەرفراوان وە شێوەیەکی زۆر رووکەش دەبنە خاوەن جیهانبینییەکە و جێیان دەگرنەوە!
ئەگەر قسە رووت و سەرپێیەکانی سەرۆک خێڵی بارزانییەکان وەلا بخەین ئەوە دیارە کە هەرگیز لە گۆڕان نەدوایە و ناشیەوێ.. لەبەرئەوە هیچی لێناگیرێ! گۆڕانە عەنتیکەکەی نەوشێروانیش گاڵتەجاڕییترین گۆڕان بوو لە مێژووی رامیاریی خەڵکی کوردستان.. باش بوو لە بەرانبەر چەپە هۆشیارەکان زۆر خۆی رانەگرت و زوو وە زوو پووکایەوە ئەگەر نا ئەوە پێناسەی گۆڕانی زۆر پتر دەشێواند.
_______________________________
تێبینیی: ئەمن بڕوام وە ئەکادیمیا نییە – کە داردەستەکی زۆر لەبار و پلاستیکییە و لە لایەن سیاسەتباز و دەسەڵاتە ستەمگەرەکان وەکاردەبردرێ و هەر خۆشیان ئافەریدەیان کردیە -، بێ گومان سوودم لە زۆر سەرچاوان وەرگرتیە لێ نەگەیشتیتە ئەو رادەیەی وەک نووسینی ئەکادیمیی بێ نرخ و بێ هەڵوێست قسەی خەڵکی دیکە دووبارە و چەندبارە بکەمەوە و سەرچاوان رێز بکەم و ناشهێلم بگاتە ئەو رادەیە – چون خوونەر پێویستی بەوە نییە و خۆی دەتوانی سەرچاوەکان بخوونتەوە – دواییش ئەز خۆم هەم و پێویستە خۆم قسەم هەبی.. ئیدی ئەو هزر و رامانانە هەمووی ئی خۆمن و هەر خۆشم لێیان بەرپرسیارم.
٢\١\٢٠١٦
