دارا خونچە
رێژەی (٪١)ی مرۆڤەکان کە خاوەندارە زەبەلاحەکان و رامیاربازەکانن دەخوازن ژیان وە پێی سیستەمی کۆیلایەتی بەڕێوەبچی، لێ زۆربەی زۆری (٪٩٩)یەکەی مرۆڤەکان دەخوازن ئازادیی و یەکسانیی تەواو کۆتایی وە دەردەسەریی و ئاریشەکانی نێوان مرۆڤەکان بهینی و ئیدی ململانێی مرۆڤەکان تەنێ دەگەڵ سروشت بی تا هەمواری بکەن و ژیانەکی پڕ لە ئاسوودەیی و خۆشگوزەرانیی لێ فەراهەم بکەن.
لە روانگەی ئەو چەمکەی سەرێ؛ سەروەخۆیی کوردستان مافەکی رەوای نەتەوەیی و مرۆیی خەڵکی کوردستانە، جا ئەوە گرنگ نییە کە وڵاتە زلهێزە کەڵەگایەکان و دۆستەکانیان.. داگیرکەرانی کوردستان و دۆستەکانیان.. لایەنەکانی نێوخۆ وەک (خێڵەکیی و ناوچەگەرەکان.. ناسیونالیستە هەلپەرستەکان.. ئیسلامییەکان بێ هەلاواردن) دژایەتیی دەکەن.. بەلکە ئەوە گرنگە کە هەر دەبی گەلانی کوردستان وە ماف و ئازادییە نەتەوەیی و نیشتیمانییەکانی خۆیان بگەن و بپەڕژێنە سەر ئەوەی پێ وە پێی گەلانی دی کێشە دەستکردە کۆمەڵایەتییەکان چارەسەر بکەن و ژیان و گوزەرانی خەڵک وە تایبەتییش خەڵکە هەژار و کارگەرەکان بەرەو باش و باشتر بگەشێننەوە.
یەکەک لە هۆیە هەرە کاریگەرەکانی ئەوەی کە شارۆمەندانی نێو ئەو نیشتیمانەی پێی دەگۆترێ کوردستان (کورد و نەتەوەکانی دی) نەیانتوانیە وەک میللەتانی دی وڵاتەکی سەروەخۆ دابمەزرێنن.. ئەوەیە کە تاکەکانی نێو ئەو نیشتیمانە وە شێویەکی گشتیی هەرگیز نەیانتوانیە دان وە یەکدی دابنێن و یەکێتییەکی نیشتیمانیی چێبکەن بەڵکە هەمیشە دەسەڵاتە داگیرکەر و ستەمگەرەکانی نێو میللەتانی دەوروبەریان لە کن خۆشگەرەگتر بووە*، ئەوەش واتای ئەوە نییە کە مرۆڤەکانی کوردستان ناقۆلا و جۆرەکی تایبەتن و لە هەموو مرۆڤەکانی وڵاتانی دی جوایەزن و لەبەرهەندێ وەهایان وەسەرهاتیە**.
لە باری جوگرافیاییەوە کوردستان وە شێوەیەکی گشتیی لە هەردوو رووی کەش و هەڵکەوتەی خاکەکەی سەختگیرە.. زۆر لەبار بووە تا خەڵکەکەی نەتوانن پێکەوە ژیانی هاوبەش چێبکەن یان پێکەوە بسازێن – بەرانبەر میللەتانی دەوروبەریش هەروا -؛ زەوینەی لێبووردەیی و پێکەوەژیان و هەماهەنگیی زۆر لاواز بووە.. هەر کەسەک یان هەر تیرە و هۆزەک تەنگاو کرابی یان هێرشی کرابیتەسەر یەکسەر پەنای بردیتە بەر چیا و جێیە سەختەکان و ئیدی ئەشقیا و سەرگەردان بوونە.. جا وە هۆی درێژەکێشانی شەڕوشۆڕەکان و وە تێپەڕبوونی کات کوردەکان دەگەڵ جەردە و یاخییبووەکانی میللەتانی دەوروبەر – کە ئەوانیش نەیانتوانیە خۆ دەگەڵ ژیانی تازە و دەوروبەرەکەیان بگونجێنن و ئامادەی پێکەوەژیان و ژیانی نەرمونیانی شارستانییانە نەبوونە – لە چیایەکانی زاگرۆس – کە وەک قوللە و سەنگەرگەلەکی سەخت لە سەر تا خواری خاکی کوردستان درێژبوویتەوە – خڕبووینەوە و لەوێ قەتیس بوونە، ئەوەش بوویتە هۆی ئەوەی نە دەرفەتی ئەوەیان هەبی بیر لە دروستکردنی وڵات بکەنەوە نە وە پێویستیشی بزانن***.
پێش نێزیکەی ١٠٠ ساڵ و وە سەرێ کە سەردەمی دامەزرانی دوا شێوەی وڵاتەکان بووە لە ناوچەکە (هۆشمەندیی هێز) نەخشی سەرەکیی هەبووە لە نەخشەکێشانی وڵاتان و دامەزراندنی دەوڵەتەکان، ئێ خەڵکی کوردستانیش لەوان سەردەمان وەک ئەوەی ئاماژەمان پێدا کە لە دەڤەرە سەخت و دوورەدەستەکان ژیانیان دەگوزەراند هۆشمەندییەکەیان پتر لە نێو بازنەیەکی تەسکی یاخییبوون و ملنەدان دەخولایەوە.. واتە هێزەکەیان نارێکخرا و بێ بەرنامە بووە.. هۆشمەندیی ئەوەیان نەبووە وە پێی پێویستییە نەتەوەیی و نیشتیمانییەکان بیر لەوە بکەنەوە کە پێویستە ئەوانیش قەوارەیەک وەک وڵات چێبکەن.. ئیدی نەیاتوانی و هەر وە یاخییگەریی مانەوە.
هەرچەندە هێشتا هەر هێز سەرجەمی جیهان بەڕێوەدەبا.. لێ لەمێژە (هێزی هۆشمەندیی) جێی (هۆشمەندیی هێز)ی گرتیتەوە****، ئەوەش جارەکی دی بووە هۆی ئەوەی سەروەخۆیی کوردستانی مەزن تەنانەت وە شێوەی پارچە پارچەش فرە ئەستەمتر ببی.. چونکە وە هۆی ئەوەی کە نەیانتوانیبوو وەک میللەتانی دی لە سەردەمە لەبارەکە وڵاتی خۆیان دامەزرێنن لە هەموو رووەکانی ژیان وەپاشکەتن و ئێستاکەشی دەگەڵ دابی هەر دەستبەرداری یاخییگەرییە پاشداماییەکەیان نەبوونە و هێشتاش هەر پەرە وە تاکپەرستیی و تاکگەرییەکەیان دەدەن و یەکگرتن و پێکەوەژیانی میللەت لە هزر و هۆشمەندییاندا زۆر لاوازە.. مەگەر بەرژەوەندیی وڵاتە زلهێزە کەڵەگایەکان ئەوە بخوازن کە کوردستانەکی سەروەخۆ – پارچەیەک یان هەمووی – دابمەزرێ یان بزاڤەکی نەتەوەیی و نیشتیمانیی و کۆمەڵایەتیی بەهێز جلەوی رامیاریی بگری و پێشڕەویی گەل بکا – ئێستا ئەو ئاسۆیە دیار نییە – دەنا ئەگەر وە هومێدی ئەو دارودەستە رامیاربازەی ئێستای کوردستان بین کە لەبەر بەرژوەندیی تەسکی حیزبیی و بەژەوەندییە خۆپەرستیی و بنەماڵەیی و ناوچەگەرییەکانیان ئاگایان لە نیشتیمان و رزگارکردنی نییە.. دەبی ئاوێ بینین و دەستان بشۆین!
ئێستا لە سەتەی بیست و یەک و سەردەمی پێشکەوتنە خێرایەکانی زانست و تەکنەلۆژیادا دەژین کەچی هێشتا ناسناو یان ناوی دووەمی سەرکردە هەرە دیارەکانی کوردستان***** هەر ناوی خێڵەکیی و ناوچەگەریین، هەڵبەتە ئەوە بێ هۆ نییە کە سەرکردەیەک نەک هەر دەتوانی وە شێوەیەکی ملهوڕانە شانازیی وە بنەماڵە و خێڵ و ناوچەکەیەوە بکا بەڵکە دەتوانی تا دوا هەناسەی ژیانیشی هەر وە سەرکردەیی بمینێتەوە و پاش خۆشی کۆمەڵەک ئەندامی خێزان یان بنەماڵەکەی هەر لە ژێر ناسناوەکەی خۆی ببنە کەسی دیار و باڵادەستی رامیاریی و سەربازیی بێ ئەوەی شایەنی ئەوە بن.. ئیدی حیزب یان بزووتنەوەکەش لەسەر خۆیان تاپۆ دەکەن!
دەگەڵ گشت ئەوانەش نابی و ناکرێ کەسە دڵسۆز و مرۆڤپەروەرەکانی کوردستان – گەرچی کەمیشن – ورە بەربدەن، زۆربەی زۆری میللەتان لە ماف و ئازادییە نەتەوەیی و نیشتیمانییەکانیان بەهرەمەندن.. نابی و ناکرێ تەنێ میللەتانی کوردستان و هێندەک میللەتی دیکە وە بندەستیی بمینێنەوە.. ئاخەر تا ئەو ماف و ئازاییانە وەدەستنەهینین هەرگیز ناتوانین بپەڕژێنە سەر تێکۆشانە چینایەتیی و کۆمەڵایەتیی و مرۆڤپەروەرییەکان و پێ وە پێی گەلانی دی – کە ئەو جۆر و شێوە داگیرکارییە نەتەوەیی و نیشتیمانییەیان نەمایە – ژیان و گوزەرانی باشتر و باشتر وەدەستبخەین.
_____________________________
* لە سەردەمی شۆڕشی شاخ لە باشوور.. ئەگەر ١٠ تا ٢٠ هەزار پێشمەرگە هەبووبی ئەوە ٢٥٠ تا ٥٠٠ هەزار چەکداری خۆفرۆش و لایەنگری دەسەڵاتی داگیرکەر هەبوو! وە پێی ئاماری حکومەتە بێ سەروبەرەکەی هەرێمی کوردستان – کە کەمترین زانیارییان هەیە – ٥٠٠ چەکداری کورد دەگەڵ سەرسەخترین دوژمنی کوردان و مرۆڤایەتیی – دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام – بوونە! هەر ئێستا نزیکەی ٢ هەزار کەسی کورد وەک چەکدار لە رێزەکانی (حەشدی شەعبیی – واتە داعشی شیعە -) کە دوژمنی خوونخۆری کوردانن خۆیان ناونووس کردیە! بارودۆخی باکووریش لە باشوور باشتر نییە؛ لە ٢٠ – ٢٥ ملیۆن کەس تەنیا چەند ملیۆنەک دەنگیان وە (هەدەپە) دا!
** هزر و تێڕوانینە جوداخواز و شۆڤێنیستەکان زۆر کۆششیان کرد تا بنەچەی مرۆڤ وە سەر چەندین جۆر دابەش بکەن – کە مەبەستی سەرەکییان لێی دیارکردنی جۆری چاک و خراپ بووە تا بەگژ یەکیان وەبنێن و شەڕ و ئاژاوە بەرپا بکەن -، جووە جوداخوازەکان و عارەبە (عروبەییەکان) هەردووکیان لە رامانە پووچە ئەفسانەییەکەیان خەڵکانی خۆیان وە (میللەتی بژاردەی خودا!) ناوزەد دەکەن! هیتلەر و مۆسۆلینی ویستیان خەڵکانی ئەڵمانیا و ئیتالیا و ئەوروپا وە مرۆڤگەلی رەسەن و تەواو وەسەر خەڵکانی دیکەی جیهان بسەپێنن! هێشتاش ئینگلیزە رەگەزپەرستەکان خۆیان وە باشترین مرۆڤگەل دەزانن و وە کردەوەش هەردەم خەریکی ئەوەن لە رێی هەژموونی زمانەکەیان و تەکنەلۆژیا و ئابوورییە بەهێزەکەیان پیادەی بکەن! لێ بەرەی مرۆڤە یەکسانییخواز و پێشکەوتنخوازەکان وە پشتبەستن وە زانست گشت ئەو خەونانەی پووچ کردەوە و ئیدی خەونی لەو بابەتانە هەرگیز نابیتە راستیی.
*** زۆر میللەتی دیکە وە هۆی سەختی جوگرافیایەکەیان دووچاری هەمان ئەو نەخۆشییە و داگیرکارییە بوونە، وەک نموونە خەڵکی (تبت) و (تۆرۆبۆرا) و (سکۆتلاند) و زۆر ناوچەی دیکە، لێ ئەوە واتای ئەوە ناگەیەنی هەر ناوچەیەک بەو شێوەیە سەخت بی ئیدی دەبی میللەتەکەی تووشی هەمان دەرد ببی.. چونکە هەر یەک لە هۆکارەکانی وەک (جوگرافیای رامیاریی، دینەکان، مێژوو و شارستانیەتەکان، سەرچاوە سروشتییەکان، هۆکارە دەرکییە رامیارییەکان، بەرژەوەندیی وڵاتە زلهێزەکان، شێوازی بزاڤی میللەتەکە خۆی، و… تد) وە ئەرێنیی و نەرێنیی رەنگی خۆیان دەڕێژن و نەخشی خۆیان هەیە لەو بارەوە، لێ هۆکاری سەختیی جوگرافیای هەر ناوچەیەک زۆر کات دەبیتە هۆی ئەوەی ئەو هۆکارانەش ببنە یارمەتیدەر تا میللەتی ناوچەکە تووشی ئەو دەردە بکەن.
**** (هۆشمەندیی هێز) لە روانگەی هێزەوە بەرخورد دەگەڵ ژیان دەکا و هەردەم نەرێنییە، لێ (هێزی هۆشمەندیی) وە پێچەوانەوە لە روانگەی هۆشەوە بەرخورد دەگەڵ ژیان دەکا و هەردوو لایەنی نەرێنیی و ئەرێنیی هەیە، تێکڕای دەسەڵاتخوازان و زۆربەی هەرە زۆری کەسانی رامیاریی تەنێ پەیڕەوی لایەنە نەرێنییەکەی دەکەن.
***** سەرکردەکانی بزووتنەوە ئیسلامییەکان نەک هەر سەرکردەی میللەت نین بەڵکە هەمیشە وەک داردەستی لایەنە رەگەزپەرست و ئیسلامییەکانی ناوچەکە خەریکی پیلانگێڕان بوونە دژ وە هەر جۆر و شێوە گۆڕانکارییەکی پێشکەوتنخوازانە و تێکڕای ئامانجەکانی میللەتەکەی خۆیان! ئەوان داعشێکی بێ چەکن.. هێزە کوردییەکانیش لەبەر هەلپەرستیی و دەسەڵاتخوازییە ماکیاڤیللییەکەیان سازشکارانە هاوپەیمانیانن و لە دژی چەپ و پێشکەوتنخوازان و رەوتی یەکسانییخوازیی ژنان وەکاریاندەبەن!
